Muhtemelen her ebeveyn bir kere de olsa çocuklarının altını ıslattığına şahit olmuştur. Bazı titiz anneler bu duruma fazla tepki vererek çocuklarının kendilerini suçlu hissetmesine neden olurken bazı anneler de bu durumu normal karşılayarak sorunun nedenini ve çözümünü bulmak için uğraşır. Siz bu iki tür anneden hangisi siniz bilemem ama doğru olanı ikinci bahsettiğim türde annedir. Şimdi size biraz alt ıslatmadan (enürezis) bahsetmek istiyorum.

Genellikle çocuklar, 2–3 yaşlarında gündüz mesane kontrolünü kazanırlar. Gece kontrolü ise 3,5-4,5 yaşları arasında tamamlanmaktadır. Çocuğun normal gelişim içinde idrarını gece ve gündüz kontrol edeceği biyolojik olgunluğa erişmesi gereken 5 yaşından sonra tekrarlayıcı olarak istem dışı alt ıslatması (enürezis) adını alır.

Enürezis tanısı konması için; 4 yaşını dolduran çocuğun, yatağına ya da giysilerine tekrarlayıcı nitelikte idrar kaçırması ve bu davranışın en az üç ay süre ile en az haftada iki kez ortaya çıkması ya da klinik açıdan belirgin bir sıkıntı doğurması ya da önemli işlevsellik alanlarında (okulda, toplumsal, v.b) bozulmaya neden olması gerekir. Ayrıca bu davranışın tıbbi bir duruma bağlı olmaması gerekir.

İdrar kaçırma sadece gece uyku sırasında oluyorsa bu durum Nokturnal enürezis, eğer idrar kaçırma çocuğun uyanık olduğu saatlerde gerçekleşiyorsa Diürnal enürezis adını alır. Nokturnal enürezis erkek çocuklarda, diurnal enürezis ise kız çocuklarda daha sık görülür. Yaklaşık %75–80 oranında bulunan bebekliklerinden beri enürektik olma durumuna birincil enürezis denir. Bu durum sinir-kas kontrolündeki gecikmeden veya anne babanın yetersiz tuvalet eğitiminden kaynaklanabilir. Alt ıslatma probleminin %20-25lik bölümünü oluşturan ikincil enürezis ise en az 1 yıl boyunca idrarını kontrol edebildikten sonra bir gerilemenin olduğu durumdur. İkincil enürezis bir kardeşin doğumuna tepki olarak gerileme belirtisi olabilir.

Nedenlerine değinecek olursak yukarıda da belirttiğim gibi kardeş doğumu alt ıslatmayı oldukça etkileyen bir etkendir. Bunun dışında katı tuvalet eğitimi ya da erken yaşta başlayan tuvalet eğitimi ve kasların yeteri kadar gelişmemesi alt ıslatmanın nedenleri arasında sıralanır.

Eğer tedavisi olmadığını düşünüp endişeleniyorsanız endişelenmenize gerek yok. Çünkü enürezis basit tedavi yöntemleriyle ortadan kaldırılan bir sorundur. Alt ıslatma sorunu olan çocuğun önce fiziksel bir sorunu olup olmadığına bakılır. Eğer sorun fiziksel nedenlerden kaynaklanıyorsa doktorun verdiği ilaçlarla kısa sürede sorun ortadan kalkar. Eğer sorun tamamen psikolojik ise o zaman da uygulanan yöntem aileye danışmanlık ve psikoterapidir.

Aileye danışmanlık yaparken, ailenin çocuğun enürezisine karşı duygu, düşünce ve davranışları incelenir. Aileler bu duruma öfke, utanç ve bıkkınlık hissederek cezalandırma, kıyaslama, utandırma gibi tutumlarla olumsuz davranabiliyorlar veya çocuğu bezlerken öpüp severek enürezisi destekleyen tutumlarda bulunabiliyorlar. Her iki tutumun da zararlı olduğu aileye açıklanır. Davranış tedavisinde uygulanabilecek birkaç yöntem vardır. Bunlardan birinde, çocuğun az miktarda idrar yapmasıyla idrar alarmı denilen bir zil çalar ve çocuk uyanarak tuvalete gider. Takvim tutma ve ödüllendirme teknikleri ise çocuğun motivasyonunu artırır ve ona sorumluluk verir. Bu yöntemde çocuk ıslak veya kuru olduğu geceleri bir takvim üzerinde işaretler. Eğer takvimde işaretlenmiş olan kuru günler çoksa çocuğa ödül verilir. Duygusal içeriği olan ödüller (kucaklamak, başardığını hissettirmek, aferin demek) daha etkili olur. Bir başka davranışçı yöntemde de çocuğa idrarı geldiğinde bir süre tutması öğretilir ve bu süre giderek arttırılarak idrar tonusu ve kapasitesinin arttırılması hedeflenir. Bunlardan yanıt alınamazsa ilaç tedavisi denenebilir. İlaç tedavisi etkilidir, ama tedaviye devam edilmezse enürezis yineleyebilir. Çocuğun tedaviye dirençli olması, birlikte davranış ve duygulanım sorunlarının görülmesi, zorlu yaşam olaylarından sonra başlayan ikincil enürezis olması söz konusu ise bir uzmana başvurarak psikoterapi görmesi gerekir.

Hepinize mutlu ve sağlıklı günler dilerim

Psk. Merve SARAÇOĞLU