Türk Psikoloji Dergisi

1996,10(36),44-60

 

 

ÖZÜRLÜ ÇOCUKLARLA ÇALIŞAN ÖĞRETMENLERDE TÜKENMİŞLİĞİN DEĞERLENDİRİLMESİ

 

 

 

 

 Bülbin SUCUOĞLU*                                              Neslihan KULOĞLU

    Ankara Üniversitesi                                         Uyum Özel Eğitim Okulu

 

 

ÖZET

 

Bu çalışma, özel eğitim öğretmenleri (ÖEÖ) ile ilkokul öğretmenlerinin tükenmişlik düzeyleri arasında fark olup olmadığını ve öğretmenlerde tükenmişliğe etki eden etmenleri belirlemek amacıyla planlanmıştır.Veriler 199 ÖEÖ ile 112 İOÖ’inden Maslach Tükenmişlik Envanteri ile  toplanmıştır. Sonuçlar, iki grup öğretmenin toplam tükenmişlik puanları arasında anlamlı fark olmadığını, ançak İOÖ’lerinin kişisel başarı puanlarının ÖEÖ’lerinden daha fazla olduğunu göstermiştir. Tükenmişlik, cinsiyet, yaş ve çalışılan süre değişkenleri açısından değerlendirilmiş ve bu değişkenlerin alt ölçek puanlarında etkili değişkenler olduğu bulunmuştur. Ayrıca ÖEÖ’lrninin toplan tükenmişlik ve alt ölçek puanlarının, çalışılan çocuğun özür türü ve  öğretmenin aldığı eğitim ile olmadığı bulunmuştur. Bütün sonuçlar ÖEÖ’lerinin sorunları açısından tartışılmıştır.

 

Bütün sonuçların ÖEÖ’lerinin sorunları açısından tartışılması makalenin başlığına uygun düşmektedir. Ancak bu çalışma, özel eğitim öğretmenleri (ÖEÖ) ile ilkokul öğretmenlerinin tükenmişlik düzeyleri arasında fark olup olmadığını ve öğretmenlerde tükenmişliğe etki eden etmenleri belirlemek amacıyla planlandığı belirtilmiş ama bütün sonuçların da ÖEÖ’lerinin sorunları açısından tartışıldığı belirtilmiş, burada bir ölçme hatasının yapıldığı söylenebilir.

 

Bu çalışmanın, özel eğitim öğretmenleri (ÖEÖ) ile ilkokul öğretmenlerinin tükenmişlik düzeyleri arasında fark olup olmadığını ve öğretmenlerde tükenmişliğe etki eden etmenleri belirlemek amacıyla planlandığı dikkate alındığında, bu makale başlığı; “Özürlü Çocuklarla ve Normal Çocuklarla Çalışan Öğretmenlerde Tükenmişliğin Değerlendirilmesi” şeklinde olabilirdi.

 

Yzarlardan Neslihan KULOĞLU’nun görevi belirtilmemiş, belirtilebilir.

 

 

 

____________

*Yrd. Doç. Dr.  Bülbin SUCUOĞLU Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Bölümü  ANKARA

GİRİŞ

 

Bu araştırmada, özel eğitim ve ilkokul öğretmenlerinin tükenmişlik düzeylerini ve bunu etkileyen etmenleri inceleyebilmek için üç temel amaç belirlenmiştir. Birinci amaç, normal çocuklarla çalışan ilkokul öğretmenleri ile özürlü çocuklarla çalışan özel eğitim öğretmenlerinin öğretmenlerinin tükenmişlik düzeyleri arasında fark olup olmadığını belirtmektir. İkinci amaç ise, iki grup öğretmenin tükenmişlik düzeylerinin yaş, cinsiyet, çalışılan süre ve çalışılan eğitim modeline göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemektir. Çalışmanın üçüncü ve son amacı da özel eğitim öğretmenlerinin çalıştığı özür grubu ve eğitimlerinin tükenmişlik üzerinde etkili olup olmadığını araştırmaktır.

 

Birinci amaç, normal çocuklarla çalışan ilkokul öğretmenleri ile özürlü çocuklarla çalışan özel eğitim öğretmenlerinin öğretmenlerinin tükenmişlik düzeyleri arasında fark olup olmadığını belirtildiğinde; makalenin başlığıyla örtüşmediği düşünüldü. Ayrıca iki farklı grubun (ÖEÖ ve İOÖ) tükenmişlik düzeyleri bakımından karşılaştırılması, güvenilir bilgi vermeyebilir. Bu karşılaştırma, bir elma ve elma büyüklüğündeki bir demir bilyeyi, ağırlık bakımından karşılaştırmaya benzetilebilir. Eğer makale başlığı, “Özürlü Çocuklarla ve Normal Çocuklarla Çalışan Öğretmenlerde Tükenmişliğin Değerlendirilmesi” olsaydı, bu iki grup öğretmeni, tükenmişlik düzeyi bakımından karşılaştırma gerekliliği doğardı.

 

Korelatif bir çalışmada değişkenlerin birbirine etkisinden bahsedilemez (Vural, 1998). Dolayısıyla araştırmanın üçüncü amacı, özel eğitim öğretmenlerinin çalıştığı özür grubu ve eğitimlerinin tükenmişlikle ilişkili olup olmadığı şeklinde olmalıydı.

 

YÖNTEM

 

 Araştırmanın örneklemi, özel eğitim okulları da ve özel eğitim merkezlerinde çalışan öğretmenlerle, normal çocuklarla çalışan ilkokul öğretmenlerinden oluşturulmuştur. Özürlü çocuklarla çalışan az sayıda kurum, dolayısıyla öğretmen olması nedeniyle, Ankara ilindeki tüm özel eğitim kurumları öğretmenleri örnekleme dahil edilmiş, ancak bazı kurum müdürlerinin uygulamayı reddetmeleri ya da bazı öğretmenlerin aracı doldurmak istememeleri tüm gruba ulaşılmasını engellemiştir. Normal öğrencilerle çalışan öğretmenler ise, farklı sosyoekonomik düzeydeki okullar arasından grup yöntemiyle seçilmiştir. Ölçme aracı araştırmacılar tarafından okullara götürülmüş, rehber öğretmen ya da müdürlere açıklama yapılarak teslim edilmiş, bir süre sonra geri alınmıştır.

 

Özel eğitim okullarında çalışan öğretmenlerin örnekleme dahil edilmesinde seçici denek kaybı yaşanmıştır. Hem bu seçici denek kaybını en aza indirgemek hem de  Maslach Tükenmişlik Envanterinden elde edilecek verilerin güvenilir olmasını sağlamak amacıyla, envanter, araştırmacıların gözetiminde uygulanmalıydı. Seçici denek kaybına neden olan yukarıdaki açıklamalar; envanterden elde edilen verilerin güvenirliliği ile ilgili şüpheler uyandırdı.

 

Normal öğrencilerle çalışan öğretmenler ise, farklı sosyoekonomik düzeydeki okullar arasından grup yöntemiyle seçilmesiyle, uygun bir istatistiksel teknik kullanılmıştır.

 

Bu araştırmanın deneklerini özürlü çocuklarla çalışan 119 özel eğitim öğretmeni (ÖEÖ) ile noremal çocuklarla çalışan 112ilkokul öğretmeni (İOÖ) oluşturmaktadır. Özel eğitim öğretmenlerinin % 67.3’ü kadın, %32.6’sı erkek, ilkokul öğretmenlerinin ise, %81.25’i kadın, %18.75’erkektir. Özel eğitim öğretmenlerinin yaş ortalaması37.77 (SS=5.76). ilkokul öğretmenlerinin ise 42.11(SS=5.76) dir. Öğretmenlerin çalışma süreleri ise özürlü çocuklarla çalışan öğretmenler için 12.89 (SS=11.89). normal çocuklarla çalışan öğretmenler için ise22 yıldır (SS=5.56).

 

Yukarıdaki bilgiler Tablo-A’daki gibi düzenlenerek daha anlaşılır hale getirilebilir. Ayrıca yukarıda verilen %’ler de gerekli değildir, kullanılmayan bir bilgi olarak duruyor.

 

Tablo A

 

ÖEÖ

İOÖ

Kadın

Erkek

Kadın

Erkek

N=134

N=65

N=91

N=21

Toplam                    191

                               112

Yaş Ortalaması      34.47

                                 42

SS                            8.55

                              5.76

Çalışma Süre Ort.   12.89

                                 22

SS                           11.89

                               5.56

 

Böylesi Bir Tablo-A ile, araştırmalarda iç geçerliliği tehdit eden karıştırıcı değişkenlerden proaktif tarihçe, sonuçlara olumsuz yönde yansımış olabilir. Dolayısıyla deneklerin proaktif tarihçelerinin aynı olması veya çok benzer olması gerekir.

 

Tablo-A dikkatle inçelendiğinde, İOÖ’lerinin kadın denek sayısı erkeklerinkinin 4 katından, ÖEÖ’lerinin kadın denek sayısı erkeklerinkinin 2 katından fazla olduğu görülür. Benzer şekilde, çalışılan süre ortalamalarına bakıldığında ise, İOÖ’lerinin ortalamaları, ÖEÖ’lerinin ortalamalarının yaklaşık 2 katı olduğu görülür. Dolayısıyla araştırmada örnekleme hatası yapıldığı söylenebilir.

 

 

 

 


                          

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

KAYNAKÇA

 

           

            Sabuncuoğlu, B. ve Kuloğlu. Özürlü Çocuklarla Çalışan Öğretmenlerde

Tükenmişliğin Değerlendirilmesi. Türk Psikoloji Dergisi. 1996, 10(36), 40-60

           

Vural. Mehmet Ali. Mersin Üniversitesi Deneysel Psikoloji Ders Notları.

1998……………………………..BASILMAMIŞ???